Partnerinterview

Na dakisolatie en zonnepanelen: kiezen we binnenkort voor digitale renovatie?

Het gebouw van de toekomst moet niet alleen energiezuinig zijn, maar ook slim. Alleen zo creëren we een efficiënt en flexibel energiesysteem waarin vraag en aanbod optimaal op elkaar zijn afgestemd. Een groep bedrijven rond Besix, byNubian, Elia, Fluvius en Proximus wil het energiepotentieel van smart buildings aanboren met het project Enleash. De sleutelwoorden: data en realtimecommunicatie.

Fran Herpelinck | 7 april 2020
Taesang Im 4 Kl M2O Weuw Q Unsplash

Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met onze partner Elia.

Gebouwen nemen een grote hap uit het Vlaamse energieaanbod: liefst 40 tot 60 procent gaat naar de verlichting en verwarming van gebouwen. Tegen 2050 wil Vlaanderen alle gebouwen bijna-energieneutraal (BEN) maken: een norm die momenteel al van toepassing is voor nieuwbouw. Tegelijk staat de bouwsector voor een digitale revolutie. Samen met de opgang van hernieuwbare energie krijgen smart buildings steeds meer aanzien: het gaat om gebouwen met een slim sturingsmechanisme die gebruikers helpen om vooral energie te verbruiken op momenten van grote beschikbaarheid. Op die manier kunnen de gebouwen schommelingen en congesties op het elektriciteitsnet mee opvangen.

Produceren, opslaan én delen

Om de groei van fluctuerende, hernieuwbare energie in goede banen te leiden, ziet netbeheerder Elia een grote rol weggelegd voor ‘net-actieve’ gebouwen. Antoine Mathieu van Elia: “Het gaat om gebouwen die niet alleen hernieuwbare energie produceren, maar die ook kunnen opslaan en idealiter zelfs via smart grids kunnen delen. Voorwaarde is evenwel dat de prosument – een producerende consument – meer bewegingsvrijheid krijgt dan vandaag het geval is. Via een testproject als Enleash willen we aantonen wat de mogelijkheden van zo’n scenario zijn.”

Netbeheerders Elia en Fluvius, Proximus, bouwbedrijf Besix en datasoftwareproducent byNubian lanceerden met Enleash een proefproject om nieuwe en bestaande grote gebouwen ‘smart’ te maken, door het energiebeheer ervan een digitale update te geven. Die update komt er via plaatsing van een lokale ‘node’, die alle energiegegevens verzamelt en ze met instemming van gebouweigenaars doorstuurt naar een centraal dataplatform. Vanuit die cloud helpen de Enleash-partners om de energiehuishouding van gebouwen bij te sturen, zodat het beheer efficiënter verloopt en het gebouw zich flexibeler kan opstellen ten opzichte van het elektriciteitsnet. Door gebruik te maken van een centraal sturingsplatform mikt Enleash op realtimecommunicatie tussen de elektriciteitsnetbeheerders, gebruikers, verbruikers en toestellen.

Directe communicatie tussen zonnepaneel en wasmachine

Hoe een gebouw dan precies energie-efficiënter wordt? “Ook in energiezuinige gebouwen gaat nog altijd veel energie onnodig verloren”, vertelt Rik Vereecken van byNubian. “Een verklaring daarvoor ligt bij het gebrek aan ‘communicatie’ tussen apparaten die energie opwekken en toestellen die energie verbruiken. Door het dataverkeer in een gebouw te analyseren en slimmer aan te sturen, kan ook in een BEN-gebouw nog heel wat energiewinst geboekt worden.”

Aan de monitor

Toonbeeld van de aanpak van Enleash is het nieuwe politiekantoor van de politiezone Vlas in Kortrijk: een energiezuinig gebouw voorzien van zonneboilers, warmtepompen en parkeerruimte met oplaadpunten voor elektrische wagens, dat bovendien over buffervaten beschikt om lokaal opgewekte warmte en koude tijdelijk op te slaan. Rik Vereecken legt uit hoe de Enleash-partners het politiegebouw aan de monitor legden: “We sloten de aanwezige systemen in het gebouw aan op onze node. Op die manier verzamelden we op slechts enkele uren tijd alle datastromen die in het gebouw verband houden met zowel de opwekking als het verbruik van energie. Die data, aangevuld met de gegevens van submeters, werden bijeengebracht op het centrale dataplatform van Enleash. Door die streamingdata automatisch te analyseren, konden we het gebouw op korte tijd ‘energy smart’ maken. Dat betekent concreet dat we alle toestellen in het energiesysteem van het gebouw beter op elkaar hebben laten inspelen, met als doel dat energie verbruikt wordt wanneer die het meest voorradig is. We vermijden pieken in het verbruik en de energierekening daalt, terwijl het comfort stijgt. Zo proberen we geen greintje energie verloren te laten gaan.”

“Het volle potentieel verkrijg je pas na een jaar, maar we zien nu al dat het energieverbruik in het politiekantoor met 14 procent is gedaald. Die daling valt grotendeels terug te brengen tot het hybride verwarmingssysteem: dat was niet optimaal afgesteld, waardoor de warmtepomp onnodig in- en uitgeschakeld werd, wat pieken veroorzaakte.”

Digitale gebouwen bouwen

Volgens de Enleash-partners is hun methode zinvol voor elk type gebouw in Vlaanderen, op voorwaarde dat het gebouw over de nodige energiemeters beschikt én dat er voldoende energie opgewekt en verbruikt wordt, zodat de kosten opwegen tegen de baten. Via bouwbedrijf Besix willen de Enleash-partners ook verder kijken door van nieuwe gebouwen, via datasturing, meteen smart buildings te maken. Bart Gentens van Besix: “De digitale component wordt steeds belangrijker voor de bouwsector. Die heeft geen al te best imago op het vlak van duurzaamheid en innovatie, maar we zetten wel degelijk stappen vooruit. Via Enleash willen we niet alleen gebouwen van steen en beton afleveren, maar ook intelligente gebouwen, waaraan energiedata ten grondslag liggen.”

Realtime-energieprijzen

Enleash is een van de proefprojecten binnen IO.Energy (internet of energy), een initiatief van de Belgische netbeheerders Elia, Fluvius, ORES, RESA en Sibelga. Het initiatief pikt in op een trend bij de consument: die wordt zich meer en meer bewust van de veranderingen in de energiewereld en is vragende partij voor op maat gemaakte diensten. De beschikbaarheid van technologie zoals de digitale meter, die in ons land stapsgewijs wordt uitgerold (in eerste instantie voor mensen met een budgetmeter, eigenaars van nieuwbouw- en renovatiewoningen en eigenaars van zonnepanelen, red.), vergemakkelijkt die nieuwe realiteit. IO.Energy draait rond de ambitie om de verbruiker deze nieuwe energiediensten aan te bieden, door bedrijven uit verschillende sectoren te laten samenwerken.

Die nieuwe diensten zijn bedoeld om de ‘bijna real-time’ data van de verbruikers te valoriseren en de verbruikers meer vrijheid te geven in de keuze van de energiediensten met wie ze hun energiedata willen delen. Op momenten waarop er veel (hernieuwbare) energie beschikbaar is – overdag, op zonnige of winderige dagen – kan je dan bijvoorbeeld energie verbruiken, omdat energie op die momenten het goedkoopst is. Andere projecten kijken naar het delen van energie binnen communities of het vergelijken van energiegewoonten binnen je vriendenkring.

In februari vorig jaar trapten de Belgische netbeheerders IO.Energy op gang, samen met meer dan zestig bedrijven – spelers uit uiteenlopende sectoren zoals energie, banken, IT en gebouwen, start-ups en gevestigde waarden, steden en academici. Tot juni vorig jaar zochten die partners in workshops naar de meest diverse energiediensten mogelijk, vertrekkend van het idee dat een consument waarde kan krijgen door het gebruik van zijn realtimedata. Die denkoefening resulteerde intussen in acht proefprojecten, waaronder Enleash, waarvan de eerste resultaten in juni bekend zullen zijn.

Vanaf juni dit jaar wil Enleash opnieuw een reeks gebouwen een digitale data-update geven, via het platform van IO.Energy. Geïnteresseerde bedrijven, organisaties of particulieren kunnen contact opnemen met Enleash via www.ioenergy.eu/enleash

Maak kennis met de andere proefprojecten van het IO.Energy-platform

Clean Energy Forecaster: maakt werk van een tool die aan de hand van weersmodellen het aandeel van hernieuwbare wind- en zonne-energie op de energiemarkt kan voorspellen.

Community Forecaster: speelt in op de trend van ‘energiegemeenschappen’: prosumenten en consumenten die hun energiegegevens met elkaar delen, zoals bijvoorbeeld via het Internet of Energy het geval is. De tool voorspelt binnen zo’n groep wanneer energie voorradig is om te delen met anderen én geeft prijssignalen.

Flexity: bekijkt hoe huishoudens en bedrijven overtollige energie van zonnepanelen op een flexibele manier met de markt kunnen delen.

Maka: bouwt aan een platform dat mensen toelaat om niet alleen op een veilige manier hun energiedata te delen, maar ook tips uit te wisselen rond energiezuinigheid.

Sensa: wil een update bieden voor dag- en nachtenergieprijzen, die werden ingevoerd om mensen te stimuleren ’s nachts en tijdens het weekend energie te verbruiken. Via realtimeprijsindicatie, gekoppeld aan de digitale meter, wil Sensa mensen aanmoedigen om energie te verbruiken wanneer die voorradig en goedkoop is.

Soteria: helpt spelers op de energiemarkt om in te schatten hoe flexibiliteit en bevoorradingszekerheid hand in hand gaan. Het zoekt aan de hand van algoritmes een werkbaar marktmodel waarin eigenaars van bijvoorbeeld zonneboilers overtollige energie kunnen verkopen aan de markt, zonder dat het elektriciteitsnet door die prosumenten-stroom overbelast raakt.

SDG

Betaalbare en duurzame energie Industrie, innovatie en infrastructuur Duurzame steden en gemeenschappen Verantwoorde consumptie en productie Partnerschap om doelstellingen te bereiken

Probeer Susanova gratis uit!

Wilt u meer dan alleen nieuws? Al onze plusartikels, reportages en analyses lezen? Kies dan voor een proefabonnement van een maand!