Plus Europa roept groeiende plasticafvalberg halt toe

In de Europese Unie komt elk jaar 150.000 tot 500.000 ton plasticafval in de oceanen terecht. Om het tij te keren stelt de Europese Commissie een nieuwe visie op voor plastics, als onderdeel van een circulaire Europese economie. Het is nu aan de lidstaten om de aanbevelingen van Europa om te zetten in concrete acties.

Dit artikel maakt onderdeel uit van het dossier:
Rethinking Plastics
Lien Moris | 26 januari 2018
Hermes Rivera 378495309
Foto door Hermes Rivera

Europa produceert ieder jaar 25 miljoen ton plasticafval, waarvan ongeveer twee derde afkomstig is van verpakkingen. Het grootste deel van het afval wordt verbrand of gedumpt op stortplaatsen. Daar hangt een behoorlijk prijskaartje aan vast: naar schatting tussen de 70 en 105 miljard euro. Minder dan 30 procent van ons plasticafval wordt ingezameld voor recyclage, wat dan nog grotendeels buiten Europa gebeurt. China is zo’n land dat decennialang plastics en ander bedrijfsafval van de rest van de wereld opkocht om te verwerken tot grondstoffen. Maar begin dit jaar sloot de volksrepubliek de deuren voor 24 soorten afval, waaronder verschillende types kunststof. Dat maakt het plasticprobleem voor Europa nog nijpender.

Single-use plastics

De plasticsoep in onze oceanen is het visitekaartje van het mondiale plasticafvalprobleem. In de Europese Unie komt elk jaar 150.000 tot 500.000 ton plasticafval in de oceanen terecht. Wereldwijd gaat het om 5 tot 13 miljoen ton. Dat afval fragmenteert tot schadelijke microplastics, die de biodiversiteit en het leven in onze oceanen en aan onze kusten bedreigen. De minuscule deeltjes komen in de voedselketen terecht, en hebben dus ook een impact op onze gezondheid. De schade aan het milieu, maar ook de economische schade is niet te overzien. Onder meer de toeristische sector, de visserij en de scheepvaart worden getroffen. De Europese vloot mag elk jaar rekenen op kosten tussen de 60 en 300 miljoen euro. In haar strategie hamert de Commissie op innovatieve oplossingen om te verhinderen dat er nog meer plastic in onze zeeën terechtkomt. Om zwerfvuil te vermijden en te zorgen dat plasticafval op een geschikte manier verwerkt wordt, moeten er efficiënte inzamelsystemen komen, moet er minder afval geproduceerd worden en – niet onbelangrijk – moeten de consument en de industrie zich bewuster worden van het probleem.

Eurocommissaris voor Begroting Günther Oettinger stelde onlangs voor om een Europese taks op plastic te heffen, volgens het principe ‘de vervuiler betaalt’. Maar de kans is klein dat hij de lidstaten mee krijgt. Een andere optie is een algemeen verbod op wegwerpplastics – plastic zakjes, wegwerpbekers, verpakkingen van maaltijden … – suggereert Europees Parlementslid Kathleen Van Brempt. Maar daar stuurt de nieuwe strategie niet expliciet op aan. Wel stelt de Commissie dat ze een wetgevingsinitiatief zal uitwerken rond de zogenaamde single-use plastics. Plastics voor eenmalig gebruik vormen een van de belangrijkste bronnen van de plasticsoep. Samen met achtergelaten of kwijtgeraakt visgerei is het afval goed voor 85 procent van het zwerfvuil op stranden. De plastics zijn goedkoop, worden zelden gerecycleerd en eindigen vaak als zwerfvuil. Het gebruik van plastic zakjes is al sterk verminderd in Europa. In veel lidstaten zijn ze niet meer toegelaten. De Commissie had eerder al beslist om het aantal zakjes per Europeaan tegen 2025 terug te brengen van negentig tot veertig per jaar. De nieuwe strategie zal zich richten op andere single-use plastics, zoals wattenstaafjes, rietjes en plastic koffiecups.

Om plastic visgerei uit onze zeeën te weren, stelt de Commissie voor om schepen vanaf 2021 een vast tarief te laten betalen voor het afval dat ze in een haven afleveren. De havens zullen in betere infrastructuur moeten voorzien om dat afval te beheren.

Microplastics beperken

De 75.000 tot 300.000 ton microplastics die elk jaar in Europa in het milieu terechtkomen, ontstaan niet alleen door verwering van plasticafval. De minuscule deeltjes worden ook bewust toegevoegd bij de productie van onder meer cosmetica en allerlei soorten verf en detergenten. De Commissie belooft nu maatregelen om het intentionele gebruik van microplastics te beperken bij de productie van cosmetica en detergenten. Er zouden ook minimumnormen moeten komen voor duurzame autobanden.

Landen als het Verenigd Koninkrijk, Luxemburg, Noorwegen en Frankrijk gaan alvast een stap verder: zij verbieden het gebruik van microplastics in ofwel alle, ofwel alle afwasbare verzorgingsproducten. In Nederland is zo’n verbod opgenomen in het regeerakkoord. In ons land blijft het voorlopig bij een vrijwillig sectorakkoord tussen minister Marghem en de federatie DETIC (Belgisch-Luxemburgse vereniging van producenten en verdelers van cosmetica, detergenten, onderhoudsproducten e.d.) om microplastics in afwasbare cosmeticaproducten te vervangen door beschikbare alternatieven.

Markt voor gerecycleerde plastics?

Wat plastic verpakkingen betreft – goed voor 60 procent van het post-consumer plasticafval in de EU – is de Commissie duidelijk: alle verpakkingen moeten tegen 2030 herbruikbaar zijn of kostenefficiënt te recycleren zijn. Dat begint bij slim productdesign. Om meer kunststoffen in aanmerking te laten komen voor recyclage en hergebruik, zal de Commissie nieuwe voorschriften voor het ontwerp en de productie van verpakkingen uitwerken. Ze wil tot 2020 ook 100 miljoen euro extra steun vrijmaken voor onderzoek op dat vlak. Maar om al het plasticafval te recycleren zijn ook investeringen nodig in infrastructuur: de sorteer- en recyclagecapaciteit in Europa moet verviervoudigen. Bovendien moet er een markt ontwikkeld worden voor gerecycleerde plastics. Nu is daar nog weinig vraag naar, dus wordt er ook weinig in geïnvesteerd. Zo merkt Go4Circle, de federatie van de circulaire-economiebedrijven in België, op dat de strategie te weinig maatregelen bevat om de afzet van gerecycleerde materialen te verzekeren. Algemeen directeur Werner Annaert: “Er is wel sprake van een Green Public Procurement, waarbij er voorgesteld wordt om voor openbare aanbestedingen voorwaarden op te leggen voor een zekere recycled content in de producten en materialen die overheden aankopen. Dat zal bedrijven ertoe aanzetten om in hun productie meer met gerecycleerde materialen te werken. Maar als we afval steeds meer gaan recycleren, gaan er steeds meer recyclaten beschikbaar zijn. We moeten ervoor zorgen dat die vlot hun weg vinden naar de markt, bijvoorbeeld door btw-verlaging op producten met gerecycleerde materialen zodat ook de consumenten aangespoord worden om dergelijke producten te kopen. Zo niet riskeren we de afvalberg te vervangen door een recyclageberg. Het is meer dan tijd dat de vele goede woorden omgezet worden in concrete daden.”

Verder lezen?

Maak een profiel aan en lees Susanova nu 1 maand gratis.