Plus CO2-taks: betaalt binnenkort iedereen voor zijn uitstoot?

Experts zeggen het al jaren: een CO2-taks is essentieel om de klimaatverandering tegen te gaan. Maar hoe moet zo’n koolstofprijs eruitzien? En hoe zorgen we voor voldoende draagvlak bij bedrijven, overheden en bevolking? Susanova zocht het uit.

Dit artikel maakt onderdeel uit van het magazine:
Susanovamagazine juni 2019
Ellen Vervoort | 23 mei 2019
I Stock 542206358
iStock

Begin april publiceerden Belgische milieuexperts, onder wie medewerkers van de KU Leuven, de UGent, de UAntwerpen, de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) en Bond Beter Leefmilieu, een open brief waarin ze pleiten voor een algemene koolstoftaks. Dat is geen nieuw idee: wereldwijd wijzen economen al jaren op de voordelen van een belasting op CO2-uitstoot. Begin dit jaar drongen ook toonaangevende economen (onder wie 27 Nobelprijswinnaars en vier voormalige voorzitters van de Amerikaanse centrale bank) aan op zo’n heffing. De Carbon Leadership Coalition, die op internationaal niveau aan de kar van de koolstoftaks trekt, bestaat ook uit politici en ondernemers. Aan het roer staan Gérard Mestrallet, erevoorzitter van Engie, en de Canadese minister van Milieu Catherine McKenna. Zij streven er met hun organisatie naar om het draagvlak voor een CO2-taks te vergroten.

CO2-prijs te laag

Een prijs op de CO2-uitstoot: bestaat die al niet? Sinds 2005 is er een Europees systeem waarbij industriële installaties en energiecentrales voor iedere ton CO2, N2O of fluorkoolstof (pfc) die ze uitstoten, een emissierecht moeten kopen. Dat heet het Europese emissiehandelssysteem (ETS). Omdat het aanbod aan emissierechten lange tijd te hoog was, bleef de prijs ervan echter te laag. Daarom werd het ETS onlangs hervormd. Het aantal beschikbare emissierechten wordt vanaf 2021 beperkt en omdat het aantal elk jaar zal dalen, zal er een schaarste op de markt ontstaan die de prijs moet doen stijgen. Het Londense Carbon Tracker Initiative voorspelt zelfs een stijging van 35 tot 40 euro per ton tussen 2019 en 2023.

Hoewel het ETS werd hervormd om de Europese klimaatdoelstellingen te halen, moet nog blijken of de hervorming het juiste resultaat oplevert. Bovendien vallen niet-ETS-sectoren zoals transport, bouw, landbouw en afval onder een gedeelde inspanningsbeslissing en zijn de lucht- en scheepvaart momenteel vrijgesteld van de taks.

Belasting per ton

In hun open brief pleiten de milieuexperts voor “een algemene koolstofprijs, een allesomvattende en objectieve tool die een belangrijke hoeksteen kan vormen in onze weg naar een klimaatneutrale maatschappij.” Concreet willen ze dat iedereen – burgers en bedrijven – zonder uitzondering betaalt voor de CO2 die hij uitstoot. Huidige uitzonderingen en gunstregimes in bestaande energie- en brandstofbelastingen moeten dus worden uitgefaseerd. Ongelooflijk maar waar: volgens een rapport van het Wereldnatuurfonds (WWF) geeft ons land nog elk jaar 2,7 miljard euro aan belastingvoordelen uit om het gebruik van fossiele brandstoffen te steunen. Denk maar aan de gunstige belastingtarieven voor tankkaarten of de belastingvrijstelling voor het gebruik van kerosine in de luchtvaart.

Dat een nationale taks een negatief effect zou hebben op het internationaal concurrentievermogen van bedrijven en zo de industriële producenten naar andere landen zouden verhuizen, kan worden gecounterd. En wel door de heffing ook te toe te passen op importproducten. Daarvoor pleit ook Olivier Beys van Bond Beter Leefmilieu in Knack: hij stelt voor om minstens op koolstofintensieve producten zoals staal en petrochemische stoffen een heffing in te voeren die overeenkomt met de CO2-taks in eigen land. Ook Vlaamse economen als Paul De Grauwe en Ivan Van de Cloot zijn voorstander.

Prijsprikkel

Er bestaat echter nog discussie over de manier waarop de CO2-taks ingevoerd moet worden. Zo kan er per sector een belastingvrije grens worden ingesteld. Die grens kan bijvoorbeeld liggen op de CO2-uitstoot van de meest efficiënte organisaties. Bedrijven die meer uitstoten dan toegestaan, betalen een belasting per ton CO2 meer. Door die grens jaarlijks naar boven bij te stellen, kan je innovatie stimuleren. Maar waar de economen en milieuexperts het in de open brief over hebben, is een ‘platte CO2-heffing’ waarbij elke eenheid CO2 wordt belast.

Ook hoeveel de CO2-taks moet bedragen, staat nog ter discussie. Uit onderzoek blijkt dat we 1 ton CO2 tussen de 40 en 100 dollar moeten taxeren om de klimaatdoelstellingen van Parijs te halen. Alleen als de CO2-belasting hoog genoeg is, voelen vervuilers een prijsprikkel, zo blijkt. Energie-economen zoals Johan Albrecht raden aan om te beginnen met een lager bedrag, dat elk jaar hoger wordt. In Canada bestaat zo’n systeem al. Daar betalen vervuilers elk jaar 10 dollar meer per ton CO2 tot 2022 (zie kader). Op die manier krijgt iedereen de tijd om te investeren in duurzame technologieën die de CO2-uitstoot verkleinen.

Verder lezen?

Maak een profiel aan en lees Susanova nu 1 maand gratis.